Ekonomi - PolitikHaber AnalizRusya ve Türkiye Ekonomisi için Güvenli Bir Yol: Türk Akımı

"Doğalgaz ihracatıyla büyük bir ekonomik alan yaratan Rusya, Almanya’dan sonra en çok Türkiye’ye doğalgaz ihracatı yapıyor. Türk Akımı’nın hayata geçmesiyle birlikte bu oranın daha da artması planlanıyor."
2019-03-26 11:03

27 Kasım 2015 gecesi Rusya, Ukrayna’nın doğalgaz akışını kesmiş ve ülkeyi soğuğa mahkûm etmişti. Kışın ortasında hayatı yaşanamaz hale getiren bu kesinti, aslında Ukrayna’nın başına ilk kez gelmiyordu. İki ülke arasındaki siyasi gerginliklerin ardından Rusya tabiri caizse “muslukları kapatma” yoluna hep başvurur oldu. Ama bu durum sadece Ukrayna için değil, Rusya’dan doğalgaz alan tüm ülkeler için bir tehdit oluşturmaya başladı. Enerji güvenliği, bu konuda zaten kaygılanan Avrupa için birincil öncelikli sorun haline geldi.

Küresel enerji piyasasındaki kaynak ülkelere bakıldığında İran, Rusya, Kazakistan, Suudi Arabistan ve Irak toplam enerji ithalatının yüzde 97’sini gerçekleştiriyor. Bu durum zaten tedarik güvenliği endişelerinin had safhaya çıkması için yeterliyken Ukrayna ve Avrupa için zaman zaman nükseden bu “muslukları kapatma” tehdidi endişeleri iyiden iyiye artırıyor. Çünkü Rusya’nın Avrupa’ya temin ettiği doğalgazın yaklaşık %50’si Ukrayna üzerinden geçiyor.[1] Ve bu da Avrupa için endişe verici bir ortam yaratmaya yetiyor. Geriye tek bir çözüm kalıyor: Alternatif kaynak arayışı.

İşte Türkiye tam bu noktada sahneye çıkıyor.

Şimdi Avrupa’nın alternatif arama çabalarını bir yana, Rus doğalgazına mecbur olduğu gerçeğini bir yana bırakarak başlıyoruz.[2] Hemen şöyle bir 2000’li yıllara bakalım. Türkiye’nin de kendisini bir doğalgaz boru hattı rekabetinin içinde bulduğu yıllar… Bakü, Tiflis, Ceyhan, NABUCCO, SEEP, TANAP, Güney akım, Kuzey Akım derken Avrupa’ya doğalgaz ulaştırmak isteyen her projenin yolu Türkiye’ye düşüyordu.[3] Rusya’ya alternatif Azeri gazına ulaşma projeleri, rakip projelere gaz tedarik eden ülkelerle anlaşıp kaynak gaza engel olanlar, önce imza atıp sonra anlaşmadan çekilenler… Tabii bir de Türkiye’yi By-Pass etmeye çalışan projeler… Türkiye, jeopolitik ve siyasi gücünü kullanarak tüm bu enerji oyunlarının içinden çıkmayı başardı.

Ama nasıl?

Rusya doğalgazını ulaştırmak için bazı projelerden bahsetmeye başlamıştı. Bunlardan biri de Güney Akım’dı. Karadeniz’in Ukrayna ve Bulgaristan sınırlarından geçmesi planlanan Güney Akım, Rusya’nın doğalgaz boru hattını Avrupa Birliği üyesi olmayan bir ülke üzerinden geçireceğini açıklamasıyla değişime uğradı. Türkiye’nin projedeki varlığı sebebiyle proje dış basında Türk Akımı olarak yer almaya başladı. Ancak projenin gündeme geldiği süreçte Türkiye ile Rusya arasında “uçak krizi” yaşandı. Krizin atlatılmasının ardından, Putin’in Türkiye’ye ilk ziyareti sırasında Türk Akımı için imzalar atıldı. Proje aynı zamanda Rusya ile onarılan ilişkiler açısından da büyük önem taşıyordu. Öyle ki deniz etabının bitmesi sebebiyle düzenlenen törende Putin, bu projenin hayata geçmesi için gerekli siyasi iradeyi gösterdiği için Erdoğan’a teşekkür etti ve iki ülke arasındaki güven ilişkisinin altını çizdi.

Rusya Federasyonu, enerji kaynakları açısından dünyadaki en zengin ülkelerin başında geliyor.[4] Doğalgaz ihracatıyla büyük bir ekonomik alan yaratan Rusya, Almanya’dan sonra en çok Türkiye’ye doğalgaz ihracatı yapıyor. Türk Akımı’nın hayata geçmesiyle birlikte bu oranın daha da artması planlanıyor. Türk Akımı boru hattının deniz kısmı Rusya’nın Anapa kentinden Karadeniz’e oradan da Türkiye kıyılarına ulaştı bile. Deniz dibine döşenen borular dünyanın en büyük inşaat gemisi Pioneering Spirit ile ulaştırıldı. Türkiye’nin projeden elde etmesi beklenen gelir 546 milyon dolar olarak öngörülüyor. Hattın karaya ulaşmasının ardından Türkiye’nin batı komşularına kadar uzanması planlanıyor. Ancak Avrupa’ya girişin Bulgaristan üzerinden mi yoksa Yunanistan üzerinden mi olacağı henüz kesinleşmiş değil.

Rusya’nın Türk Akımı’nda karar kılmasının ardındaki sebep ne olabilir? Rusya bu proje öncesinde Avrupa’ya doğalgaz ihracatını Ukrayna üzerinden yapıyordu. Ancak Ukrayna ile yaşanan krizler sonucu farklı çözüm arayışlarına gidildi. 2019 yılı itibariyle artık doğalgazın Avrupa’ya ulaşımı meselesinde Ukrayna’yı saf dışı etmeyi planlayan Rusya için Türk Akımı rotası çok daha güvenli görünüyor. Böylece Rusya, 2019’dan sonra Ukrayna kaynaklı muhtemel problemleri Türkiye ile bertaraf etmiş olacak. Zaten Avrupa’ya giden hali hazırdaki diğer yolların tıkalı olması, Rus ekonomisi için bir tehlike haliydi. Bu nedenle Türk Akımı’nın hayata geçirilmesi Rusya için son derece önemli. Türkiye’nin ise jeopolitik avantajlarını kullanarak bir doğalgaz ticaret bölgesi olması bekleniyor. Türk Akımı projesi bu beklenti için oldukça büyük bir fırsat yaratıyor. Türkiye projeyle kendi doğalgaz meselesini de çözmüş olacak. Hattın Avrupa Birliği’ndeki talebi ve yasal sürecin nasıl işleyeceği de önemli. Hat, Avrupa Birliği kuralları süzgecinde pazara dahil olacak ve elbette Avrupa’nın doğalgaz talebi de önem teşkil edecek. Ukrayna’dan gaz gelmeyeceği düşünüldüğünde, 2019’dan sonra Balkanlarda ihtiyaç duyulan gaz için Türk Akımı’nın ne kadar önemli olacağını ise söylemeye bile gerek yok.

[1] Adam Withnall, Putin’s gas threat: What happens if Russia cuts the gas to Europe?, Independent, 27 February 2017,

[2] Ivana Kottasova,  Europe is still addicted to Russian gas, CNN Business, June 5 2018,

[3] The dangers of the safe route, The Economist, 2008,

[4] Erdem Koç, Mahmut Can Şenel, Dünyada ve Türkiye’de Enerji Durumu, Mühendis ve Makina, sayı 639